Γνώθι σαυτόν

Κατά το σοφό μύστη Πλούταρχο τον Χαιρωνέα (47-127 μ.Χ.), επόπτη του Δελφικού ιερού, στο τέμενος τούτο του αρχαίου Ελληνισμού, οι βασιλείς, οι άρχοντες και οι πλούσιοι, αφιέρωναν πλούσια υλικά. Αντίθετα, οι σοφοί ανέθεταν λακωνικότατα ρητά, ως πνευματικά αναθήματα.

Πρώτος, κατά την παράδοση, ο Χείλων Δαμαγήτου ο Λακεδαιμόνιος, ένας απ' τους επτά σοφούς, καταφρονώντας τα υλικά αγαθά, πρόσφερε στο Μαντείο των Δελφών τη γνώμη "Γνώθι σαυτόν".

Αυτόν τον μιμήθηκαν και άλλοι σοφοί και εκατοντάδες ρητών, με δύο λέξεις συνήθως εκφραζόμενων, δωρήθηκαν για να είναι εκεί στους Δελφούς γραμμένα πάνω σε παραστάδες, κίονες, στήλες, τοίχους κλπ.

Ο Πλάτων στον "Πρωταγόρα" υποστηρίζει ότι τα πρώτα δωρηθέντα αποφθέγματα στους Δελφούς ήσαν το "Γνώθι σαυτόν" του Χείλωνος και το "Μηδέν άγαν" του Σόλωνος.

Κατά τον Πλούταρχο, το "Γνώθι σαυτόν" προερχόταν απ' αυτόν τον θεό Απόλλωνα και ήταν γραμμένο σε πολλά σημεία στα Δελφικά ιερά.

Το "γνώθι σαυτόν" παραλήφθηκε απ' τους σοφούς και τους θιασώτες μυστηρίων και προβάλλοταν ως πρωταρχικός όρος ενδοσκοπήσεως και προσπαθείας πνευματικής ανόδου και ηθικής τελειοποιήσεως.

Όπως αυτός που πήγαινε κατά την παλιά εποχή στους Δελφούς για μαντεία αναγκάζοταν να αναγνώση πάνω στο προπύλαιο το ρητό τούτο, κατά όμοιο τρόπον και εκείνος που επιθυμεί την καλλιτέρευση του "Εγώ" του οφείλει να αρχίζει από την αυτογνωσία.

Έλεγε τότε συμβολικά, δια των ιερέων του, ο Απόλλων: άνθρωπε, πριν εισέλθης στο άδυτο και ζητήσεις απάντηση στο ερώτημά σου, γνώρισε πρώτα τον εαυτό σου· τότε μόνο θα σε ωφελήσει ο χρησμός μας (η πρόγνωση για το μέλλον σου).

Ακριβώς τα ίδια πρέπει να ακούει ενδόμυχα ψιθυριζόμενα ο βυθιζόμενος σε υψηλούς στοχασμούς και που διατελεί σε συνθήκες ιδιάζουσας, ψυχολογικής, ανάτασης.